Ciekawostki o Jasnej

Używane nazwy:
Lichtenveld (po 1354 r.), Lichtenfelde (przed 1789 r.), Lichtenfeldt (1789 r.), Lichtfelde (przed 1945 r.), Świetliki (pierwsze kilka lat po 1945 r.), Jasna (obecnie);
Hartwigsfelde (przed 1945 r.), Chartowo (obecnie);
Friedrichsfelde (przed 1945 r.), Lisi Las (obecnie);
Steinberg (przed 1945 r.), Kamienna Góra (obecnie).

Liczba ludności mieszkającej w Jasnej w latach:
1820 – 653
1905 – 575
Powyższe dane pochodzą ze strony www.kartenmeister.com
Chartowo w roku 1905 zamieszkiwało 40 osób; (dane ze strony www.kartenmeister.com),zaś w Lisim Lesie mieszkało w tym samym roku 121 osób (także strona www.kartenmeister.com).

Proboszczowie w kościele w Jasnej:
(Poniższe dane pochodzą ze strony www.zulawkasztumska.parafia.info.pl)
1585 – 1665 Posługę duszpasterską pełnili pastorzy protestantcy. Inne źródła podają, że od 1552 do 1668.
1665 – 1687 ks. Stanisław Żeromski
1687 – 1700 ks. Tomasz Bogoria Skotnicki biskup sufragan chełmiński (1686–1700)
1701           ks. Seweryn Kazimierz Szczuka biskup sufragan chełmiński (1703–1727)
1702 – 1720 ks. Kazimierz Jan Krefft
1720 – 1729 ks. Mikołaj Józef Althoff
1729 – 1751 ks. Konstanty Józef Piwnicki
1751 – 1768 ks. Piotr Fischer
1768 – 1789 ks. Jan Kiwaczyński
1790 – 1795 ks. Michał Jakub Eberlein
1795 – 1797 ks. Jan Jerzy de Wilkxycki biskup sufragan chełmiński (1818–1831)
1797 – 1799 ks. Michał Elwart
1800 – 1813 ks. Michał Jakub Eberlein
1813 – 1826 ks. Franciszek Ksawery Sokołowski
1826 – 1840 ks. Jan Wermter
1840 – 1845 ks. Jan Hohmann
1845 – 1846 ks. Franciszek Penkert (komendariusz)
1846 – 1891 ks. Jan Czachowski
1891 – 1992 ks. Alfons Boch (komendariusz)
1892 – 1903 ks. Karol Frolich
1903 – 1904 ks. Ernest Kabath (komendariusz)
1904 – 1937 ks. Józef Buchholz
1937           ks. Józef Schindel (komendariusz)
1937 – 1942 ks. Eugeniusz Brachvogel
1942           ks. Franciszek Thidigk (komendariusz)
1942 – 1945 ks. Karol Thimm
1945 – 1956 duszpasterstwo w kościele w Jasnej sprawowali księża ze Zwierzna;
1956 – 1963 ks. Kazimierz Pacewicz
1963           ks. Edward Ewczyński
1963           ks. Jan Ciborowski
1963 – 2007 ks. Stanisław Mrozik
2007 –        ks. Waldemar Joniak


Poniższe artykuły znajdują się na stronie www.pl.wikipedia.org.


Jasna (dawniej: niem. Lichtfelde)
– wieś w Polsce położona na pograniczu Powiśla i Żuław Elbląskich w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, w gminie Dzierzgoń. Wieś jest siedzibą sołectwa „Jasna” w którego skład wchodzą również miejscowości Chartowo, Kamienna Góra i Lisi Las.
W latach 1945-1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Jasna. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.
Historia
Wieś założona w 1354 roku przez komtura dzierzgońskiego Helwiga Goldbacka. W 1915 roku na pobliskiej Lisiej Górze Wieżę Bismarcka (zniszczoną w 1951 roku). W Jasnej była stacja końcowa kolejki wąskotorowej łączącej tereny rolnicze (buraczane) z cukrownią Stare Pole (linię zlikwidowano w roku 1967). Do końca lat 50. we wsi stał szachulcowy kościół ewangelicki.
Zabytki
Kościół gotycki z cegły, zbudowany w 2. ćw. XIV w., odbudowany ok. 1673 r. Jednonawowy z wieżą frontową.”

Gmina Jasna – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1945-1954 w woj. gdańskim (dzisiejsze woj. pomorskie). Siedzibą władz gminy była Jasna.
Gmina Jasna powstała po II wojnie światowej (1945) na terenie tzw. Ziem Odzyskanych (tzw. IV okręg administracyjny – Mazurski). 25 września 1945 roku gmina – jako jednostka administracyjna powiatu sztumskiego – została powierzona administracji wojewody gdańskiego, po czym z dniem 28 czerwca 1946 roku weszła w skład woj. gdańskiego. 1 stycznia 1949 roku część obszaru gminy Jasna (gromadę Złotnica) przyłączono do gminy Zwierzno. Według stanu z 1 lipca 1952 roku gmina była podzielona na 6 gromad: Bągart, Brudzędy, Budzisz, Bukowo, Jasna i Żuławka[8].
Gmina została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Jednostki nie przywrócono 1 stycznia 1973 roku wraz z kolejną reformą reaktywującą gminy.”

Buk Hartwicha
„W 1813 roku Fridrich Hartwich, pastor w Jasnej, żegnał na Lisiej Górze swoich dwóch synów wyruszających na wojnę z Napoleonem. Od tego czasu tradycją stało się, że panny żegnały tam swoich chłopców odchodzących do wojska. W roku 1873 rodzina pastora ufundowała tablicę umieszczoną na Lisiej Górze. W 2005 roku w tym miejscu stał złamany pień dużego drzewa.”


Poniższy artykuł znajduje się na stronie www.bismarcktuerme.de.


Wieża Bismarcka w Jasnej
Budowę tej wieży Bismarcka w Jasnej, pomiędzy Elblągiem a Malborkiem, zainicjował Związek Bismarcka w 1904 r. Projekt wieży widokowej z misą ogniową wykonał architekt Ernst Rang z Rangdorf koło Berlina. On też przejął kierownictwo nad budową. Wykonawstwo powierzono mistrzowi ciesielskiemu i budowniczemu E. Goldmanowi z miejscowości Zwierzeńskie Pole.
Do 1913 r. zdołano zebrać w formie darowizny 20.000 Marek. Pozostałe 10.000 Marek potrzebne do pokrycia kosztów budowy wieży dopłaciły powiaty Malbork (6.000 Marek) i Sztum (4.000 Marek). Kamień węgielny pod budowę położono 03.08.1913 r. (...) Wieża stanęła na 68 metrowym wzgórzu (Waldberg) koło Hartwichsbube (?).
Do budowy użyto czerwonej cegły palonej. Wysokość wieży wynosiła 29 metrów. Na 4 metrowym cokole o przekroju kwadratu (10 x 10 m), wznosił się zasadniczy trzon wieży (15 m), któy przechodził w 7 metrową, ośmiokątną nadbudówkę, na której przymocowano 3 metrową misę ogniową. Do ok. 1929 roku zapalano na niej sobótki. Uroczyste otwarcie wieży odbyło się 01.04.1915 r.
Przez wejście wchodziło się do przestronnego i wybielonego wapnem pomieszczenia (10 x 10 m), z którego można się było dostać na górną platformę widokową przy pomocy drewnianych schodów z 13 spocznikami. W łuku drzwi przymocowany był medalion Bismarcka, wykonany przez rzeźbiarza B. Klatta z Gdańska a ufundowany przez dr Schmidta z miesjcowości Sztum oraz inskrypcja „NASZEMU BISMARCKOWI”.
W 1929 r. wieża wymagała już renowacji, ponieważ do budowli dostawała się z każdej strony woda deszczowa i powypadały niektóre cegły.
Wieża została wysadzona w kietniu 1951 r. przez wojsko polskie.”


Poniższy artykuł jest „przedrukiem” z książki Kościoły Diecezji Elbląskiej. Nasze Dziedzictwo. Dekanaty Żuławskie; tom II. Danuta Dettlaff, Jan. P. Dettlaff. 2007. s. 134.


„Jasna, stara wieś Prusów lokowana w 1289 roku przez komtura dzierzgońskiego Helwika Goldbacka została ponownie ulokowana w 13 czerwca 1354 roku przez wielkiego łowczego zakonnego Konrada Brunigsheima. Już w pierwszej lokacji został udotowany kościół. W latach 1320–30 wzniesiono ceglaną świątynię, która w pierwotnym kształcie przetrwała do dziś. Zniszczenia w 1411 i 1628–29 roku zatarły remonty przeprowadzone w latach 1827, 1880–82, 1908, 1975–79. Kościół zachował katolicką ciągłość pomimo protestanckiego epizodu w okresie potopu szwedzkiego. W 1945 roku duszparsterstwo w tej filii podjęli proboszczowie Zwierzna, od 1956 roku biskup warmiński włączył kościół w Jasnej do parafii w Żuławce Sztumskiej. (...)
Kościół pod wezwaniem Trójcy Przenajwiętszej z patronami drugorzędnymi św. Apostołami Szymonem i Judą Tadeuszem jest świątynią salową opiętą skarpami, przykrytą dwuspadowym dachem, z zachodnią masywną wieżą i prezbiterium przekrytym sklepieniem gwiaździstym. Wspaniałe wyposażenie barokowe dodaje kościłowi splendoru. Ołtarz główny zyskał błogosławieństwo papieża Piusa VI w latach 1790 i 1798. To późnobarokowe dzieło z obrazem Trójcy Świętej dopełniają medaliony z wyobrażeniami świętych: Antoniego, Jana Chrzciciela, Rocha, Jana Nepomucena, Jana Ewangelisty i Franciszka Ksawerego oraz bujny ornament akantowy. Ołtarz boczny stanowi nasta wa z akantowym ażurowym ornamentem wokół obrazu św. Anny Samotrzeć, pędzla gdańskiego malarza Bartłomieja Strobla, z ok. 1640 roku. Ołtarz św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza, manierystyczny, dopełnia późnorenesansowy obraz Madonny Apokaliptycznej, a w zwieńczeniu unikatowe przedstawienie Chrystusa Pantokratora. Ambona późnobarokowa z galerią figur Ewangelistów i Ojców Kościoła wspiera się na postaci Mojżesza trzymającego tablice dziesięciorga przykazań. W tęczy, na belce ustawiona została grupa rzeźbiarska Ukrzyżowania. W prezbiterium zwraca uwagę barokowy obraz Męki Pańskiej z symultanicznym wyobrażeniem Jezusa w ciemnicy i biczowania.(...)”


Kolej wąskotorowa w Jasnej

Bardzo interesującą sprawą jest kolej wąskotorowa, która w Jasnej istniała przez 60 lat XX wieku. Jej przebieg można zaobserwować na fragmencie mapy niemieckiej sprzed 1945 roku. Kolej ta dochodziła do Jasnej od strony zachodniej, a swą stację końcową miała w południowej części wsi.
Więcej na ten temat w poniższym artykule, który w całości znajduje się na stronie www.pl.wikipedia.org


Odcinek Malbork Wąsk.– Stare Pole Wąsk.– Jasna
Linia Malbork Wąsk.– Stare Pole Wąsk.– Jasna oddana została do ruchu etapami:

  • 7 listopada 1900 r. uruchomiono przewozy na odcinku Królewka – Stare Pole Wąsk.– Stalewo
  • 12 września 1903 r. oddano do użytku środkowy odcinek Malbork Wąsk.– Królewka, po wybudowaniu trzech wiaduktów
  • 1 października 1909 r. otwarto odcinek Stalewo – Jasna

Poza tym na trasie istniało kilka bocznic m.in. do cukrowni Stare Pole oraz najdłuższa, oddana w 1913 r. do wsi Szaleniec (2,4 km).
Do wybuchu I wojny światowej na całej trasie panował dość ożywiony ruch pociągów osobowych i towarowych, później przewozy spadły i od 1917 r. kursowała już tylko jedna para pociągów dziennie. W 1922 r. na całej trasie pociągi kursowały tylko dwa razy w tygodniu, i przewieziono tylko 1015 pasażerów. Od 1924 r. linia służyła tylko cukrowni Stare Pole do transportu buraków.
Znaczenie linii wzrosło w czasie II wojny światowej, gdyż pełniła pomocniczą rolę przy budowie niemieckich zakładów lotniczych, w których powstawały myśliwce Focke & Wulf. Od 1942 r. na trasie Malbork Wąsk.- Królewka (w niedziele) znów kursowały pociągi osobowe do przewozu pracowników tych zakładów.
Ostatni pociąg zapełniony ewakuowaną ludnością wyjechał ze Starego Pola w dniu 24 stycznia 1945 r.
Linia nie ucierpiała w czasie wejścia sowietów tak, że w dniu 15 września 1945 r. na całej trasie PKP uruchomiły pierwsze pociągi towarowe do przewozu buraków do cukrowni Stare Pole i Malbork. W kolejnych latach panował tu ożywiony ruch towarowy, jednak linia nie była remontowana i prędkość pociągów trzeba było ograniczyć do 10 km/h.
Od 1955 r. linia używana była tylko przez cukrownię Stare Pole, a w 1958 r. przeszła na jej własność. Ponadto cukrownia uzyskała od PKP wagony towarowe i parowozy, którymi przez kolejne 10 lat prowadzono przewozy w czasie kampani cukrowniczych. W sumie kłopoty w utrzymaniu nawierzchni i mała zdolność produkcyjna zakładu spowodowały, że w latach 1968/9 kolejkę rozebrano, a tabor w dużej części złomowano.”


JASNA – wieś na pograniczu Żuław i Dolnego Powiśla

Artykuł ten został napisany przez Pana Lecha Słodownika i umieszczony na stronie za Jego zgodą, za co serdecznie Jemu dziękujemy.
Oryginalny tekst znajduje się w „Magazynie Elbląskim”, nr 22/2011, s. 34–40.

czytaj artykuł

format: pdf, rozmiar: 2,95 MB


Jasna w obiektywie.

Loading image. Please wait
Zdjęcie 1. Jasna na pocztówce sprzed 1945 roku.
Zdjęcie 1. Jasna na pocztówce sprzed 1945 roku.
Zdjęcie 2. Jasna na pocztówce sprzed 1945 roku.
Zdjęcie 3. Jasna – dom podcieniowy (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 4. Jasna na pocztówce sprzed 1945 roku.
Zdjęcie 5. Wieża Bismarcka w Jasnej (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 6. Wieża Bismarcka w Jasnej (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 7. Wieża Bismarcka w Jasnej (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 8. Wieża Bismarcka w Jasnej (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 9. Wieża Bismarcka w Jasnej (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 10. Widok na Jasną z Lisiego Lasu (w oddali dobrze widoczny Elbląg).
Zdjęcie 11. Buk Hartwicha (zdjecie sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 12. Kościół ewanagelicki wybudowany w 1914 r. – widok od strony wschodniej; stan sprzed 1945 roku.
Zdjęcie 13. Kościół ewnagelicki w Jasnej – widok od strony południowej; stan sprzed 1945 roku.
Zdjęcie 14. Ołtarz kościoła ewangelickeigo zbudowany w 1793 r. (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 15. Ambona kościoła katolickiego wybudowana w 1793 r. (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 16. Ambona kościoła w Jasnej po renowacji – luty 2011 r.
Zdjęcie 17. Ołtarz kościoła katolickiego (stan sprzed 1945 roku).
Zdjęcie 18. Ołtarz kościoła katolickiego po renowacji przeprowadzonej w 2010 roku – luty 2011 r..
Zdjęcie 19. Wnętrze kościoła w Jasnej.
Zdjęcie 20. Wnętrze kościoła w Jasnej – luty 2011 r.
Zdjęcie 21. Ołtarz boczny kościoła w Jasnej.
Zdjęcie 22. Ołtarz boczny kościoła w Jasnej.
Zdjęcie 23. Kościół w Jasnej – kwiecień 2009 r.
Zdjęcie 24. Kościół w Jasnej na pocztówce sprzed 1945 roku.
Zdjęcie 25. Kościół w Jasnej – kwiecień 2009 r.
Zdjęcie 26. Kościół w Jasnej – sierpień 2009 r.
Zdjęcie 27. Remiza strażacka w Jasnej – kwiecień 2008 r.
Zdjęcie 28. Jasna od strony Budzisza – kwiecień 2008 r.
Zdjęcie 29. Jasna od strony Lisiego Lasu – sierpień 2009 r.
Zdjęcie 30. Jasna późną, wieczorową porą – październik 2009 r.

Objaśnienia i komentarze do zdjęć

Opisy zdjęć pochodzących z książki „Heimat zwischen Weichsel, Nogat und Sorge” oparto na tłumaczeniu dokonanym przez Osoby, które chciały pozostać anonimowe. Niemniej serdecznie Im dziękujemy za współtworzenie tej strony internetowej – dzięki Ich umiejętnościom, strona ta została wzbogacona o wiele cennych informacji dotyczących naszej Małej Ojczyzny. Dziękujemy Wam.

pokaż ukryj

Zdjęcie 1 – w górnej części widoczny kościół; w dolnej charakterystyczny dla budownictwa żuławskeigo dom podcieniowy (niestety, już nieistniejący).

Zdjęcie 2 – w dolnej części dom podcieniowy (także już nieistniejący).

Zdjęcie 4 – po lewej stronie wieża Bismarcka; po prawej, u góry, widok na kościół; na dole, po lewej budynek, w którym obecnie znajdują się m.in. sklepy (warto zwrócić uwagę na widoczny w tle już niestniejący kościół ewangelicki).

Zdjęcie 5 – wieże te były budowane w Niemczech w latach 1869–1934 dla upamiętnienia Otto von Bismarcka. Wieża w Jasnej była jedną z około 40 zbudowanych na terenie Polski (z czego 17 istnieje do dziś). Więcej na temat tej wieży znajduje się w wyżej zamieszczonym artykule.

Zdjęcie 11 – o co chodzi? Patrz artykuł wyżej.

Zdjęcie 12 – Kościół ewangelicki w Jasnej został zbudowany w 1793 r. 8 sierpnia 1912 r. spalił się w pożarze wywołanym uderzeniem pioruna. Odbudowano go w 1914 r. Zburzono w 1945 r.

Zdjęcie 16 – ambona po konserwacji przeprowadzonej staraniem obecnego proboszcza księdza Waldemara Joniaka.

Zdjęcie 17 – na zdjęciu widoczny ołtarz główny obecnego kościoła w Jasnej. Ołtarz ten został zbudowany w Elblagu w 1709 roku.

Zdjęcie 18 – ołtarz główny po konserwacji przeprowadzonej staraniem obecnego proboszcza księdza Waldemara Joniaka.

Źródła zdjęć:

1. www.marienburg.pl/viewtopic.php?p=37907 2. www.marienburg.pl/viewtopic.php?p=37907 3. www.marienburg.pl/viewtopic.php?p=37907 4. www.pl.wikipedia.org/wiki/Jasna 5. www.ostpreussen.net/index?seite_id=12&kreis=27&stadt=13&bericht=01 6. www.commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bismarckturm_Lichtfelde 7. www.commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bismarckturm_Lichtfelde 8. www.commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bismarckturm_Lichtfelde 9. www.bismarcktuerme.de/website/ebene4/polen/lichtf_pl.html 10. www.pl.wikipedia.org/wiki/Jasna 11. www.pl.wikipedia.org/wiki/Lisia_Góra_(wzniesienie) 12. Heimat zwischen Weichsel, Nogat und Sorge. Ein Bildband über den Kreis Stuhm/Westpreußen. Bernd Braumüller. Selbstverlag Heimatkreis Stuhm 1982. s. 104. 13. Heimat zwischen Weichsel, Nogat und Sorge. Ein Bildband über den Kreis Stuhm/Westpreußen. Bernd Braumüller. Selbstverlag Heimatkreis Stuhm 1982. s. 104. 14. Heimat zwischen Weichsel, Nogat und Sorge. Ein Bildband über den Kreis Stuhm/Westpreußen. Bernd Braumüller. Selbstverlag Heimatkreis Stuhm 1982. s. 105. 15. Heimat zwischen Weichsel, Nogat und Sorge. Ein Bildband über den Kreis Stuhm/Westpreußen. Bernd Braumüller. Selbstverlag Heimatkreis Stuhm 1982. s. 105. 16. Zbiory własne autora strony internetowej. 17. Heimat zwischen Weichsel, Nogat und Sorge. Ein Bildband über den Kreis Stuhm/Westpreußen. Bernd Braumüller. Selbstverlag Heimatkreis Stuhm 1982. s. 107. 18. Zbiory własne autora strony internetowej. 19. Kościoły Diecezji Elbląskiej. Nasze Dziedzictwo. Dekanaty Żuławskie; tom II. Danuta Dettlaff, Jan. P. Dettlaff. 2007. s. 135. 20. Zbiory własne autora strony internetowej. 21. Kościoły Diecezji Elbląskiej. Nasze Dziedzictwo. Dekanaty Żuławskie; tom II. Danuta Dettlaff, Jan. P. Dettlaff. 2007. s. 135. 22. Kościoły Diecezji Elbląskiej. Nasze Dziedzictwo. Dekanaty Żuławskie; tom II. Danuta Dettlaff, Jan. P. Dettlaff. 2007. s. 135. 23. Zbiory własne autora strony internetowej. 24. www.marienburg.pl/viewtopic.php?p=42871&sid=42882e2c91682628211e4a03c285ffcb 25. Zbiory własne autora strony internetowej. 26. Zbiory własne autora strony internetowej. 27. Zbiory własne autora strony internetowej. 28. Zbiory własne autora strony internetowej. 29. Zbiory własne autora strony internetowej. 30. Zbiory własne autora strony internetowej.


do góry strony

Strona napisana przez Wincentego Szulgę.
Copyright © 2009 – 2017 Szkoła Podstawowa im. Świętego Wojciecha w Bągarcie.