Cudze chwalicie, swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie.
Wincenty Pol

...i aby powyższego uniknąć, dla jednych dla przypomnienia, dla drugich dla przedstawienia, dla trzecich ku ciekawości, a dla wszystkich ku zaspokojeniu głodu wiedzy przedstawiamy krótką historię terenu, na którym mieszkamy, a który jest naszą małą Ojczyzną.

Historia naszej małej Ojczyzny.

Jak z powyższego rysunku wynika, tysiąc lat temu nasze tereny zamieszkiwane były przez pogańskich Prusów i stopniowo od zachodu przenikających na te ziemie, jedynie powierzchownie schrystianizowanych Słowian. Z misją szerzenia wiary chrześciajańskiej i nawrócenia na nią Prusów przybył w 997 roku biskup Wojciech, który w pobliżu pruskiego grodu Cholin (nieopodal dzisiejszego Świętego Gaju) poniósł śmierć męczeńską.
Przez następne 250 lat, zwłaszcza w drugiej części tego okresu, ziemie Pomezanii (bo tak nazywała się ta część ziem pruskich), podobnie jak pozostałe części Prus były miejscem organizowania częstych wypraw łupieżczych na ziemie polskie. W celu ich powstrzymania, polski książę Konrad Mazowiecki w 1226 roku sprowadza rycerzy Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, zwanych w Polsce Krzyżakami.
Zakon ten energicznie przystąpił do wykonania powierzonych mu zadań: podbicia ziem pruskich i nawrócenia Prusów na chrześcijaństwo. Prusowie w swojej obronie wzniecali powstania, z których pierwsze miało miejsce w latach 1242–1248 właśnie na terenie Pomezanii. O jego końcu zadecydowała przegrana przez Prusów bitwa pod Dzierzgoniem (1248 rok) oraz podpisany na tutejszym zamku 7 lutego 1249 roku układ, zwany także Ugodą Dzierzgońską. Zgodnie z nią plemiona biorące udział w powstaniu, a więc głównie Pomezanowie, Natangowie i mieszkańcy północnej Warmii, ostatecznie wyrzekali się praktyk i wierzeń pogańskich, przyjmowali wiarę chrześcijańską, zobowiązali się do płacenia dziesięciny oraz służby wojskowej dla Krzyżaków. W zamian Prusom została przyrzeczona wolność osobista, prawo dziedziczenia dóbr oraz równouprawnienie z ludnością niemiecką. W sprawach sądowych i ustrojowych mieli stosować prawo polskie. Ci z Prusów, którzy nie przystali na te warunki, przenieśli się na wschód, za Pasłękę, a na ich miejsce sprowadzono kolonistów z Niemiec, Mazowsza i Czech. Krzyżacy przystąpili do organizowania komturii dzierzgońskiej, jednej z najważniejszych w swoim państwie. Obejmowała ona między innymi tereny, na których obecnie położone są interesujące nas miejscowości.
Do roku 1283 Krzyżacy podbijają całe Prusy, lokalizują miasta i wsie, wytyczają drogi; jednym słowem: tworzą Państwo Zakonu Krzyżackiego. Państwo, które niedługo staje się wielkim zagrożeniem dla Polski i sąsiedniej Litwy.
Wprawdzie jego potęga militarna zostaje złamana w bitwie pod Grunwaldem (15 lipca 1410 roku; w dniach 20–24 lipca tegoż roku, w drodze do Malborka, na zamku dzierzgońskim przebywał król Polski Władysław Jagiełło; powtórnie był w Dzierzgoniu we wrześniu 1414 roku), lecz Państwo Krzyżackie zostało ostatecznie pokonane w wojnie trzynastoletniej (1454–1466), zakończonej II pokojem toruńskim (19 października 1466 roku), w wyniku którego Bągart, Jasna i Jasna Osiedle weszły w skład Prus Królewskich włączonych do Polski, zaś Jankowo i Święty Gaj znalazły się na terytorium Prus Zakonnych, będących od tego roku terytorium zależnym od Polski; a granicą między Prusami Królewskimi a Panstwem Zakonnym, na naszym terenie, została rzeka Dzierzgoń (z tym, że miasto Dzierzgoń zostało przyłączone do Prus Królewskich).
Państwo Zakonne zostało ostatecznie przyłączone do Polski w 1525 roku, w wyniku hołdu pruskiego (10 kwietnia tegoż roku), zgodnie z postanowieniami którego, Państwo Zakonne jako Prusy Książęce stawały się lennem Polski; granica między Prusami Królewskimi a Książęcymi, na naszym terenie, dalej biegła wzdłuż rzeki Dzierzgoń.
Prusy Książęce uniezależniły się od Polski w 1657 roku, kiedy to w wyniku traktatów welawsko–bytowskich (ostatecznie zaprzysiężonych 6 listopada 1657 roku w Bydgoszczy) stawały się państwem samodzielnym. Jego częścią zostało zarówno Jankowo, jak i Święty Gaj. Prusy Książęce stały się zalążkiem Królestwa Pruskiego, które było jednym z trzech państw zaborczych, dokonujących rozbiorów Polski pod koniec XVIII wieku. W wyniku I rozbioru Polski (5 sierpnia 1772 roku), Prusy Królewskie – a więc także Bągart, Jasna i Jasna Osiedle – stały się częścią, podobnie jak już wcześniej stało się to z Jankowem i Świętym Gajem, Królestwa Pruskiego; a granicą między jego prowincjami była, oczywiście, rzeka Dzierzgoń.
Tereny, na których obecnie mieszkamy były do roku 1945 częścią państwa niemieckiego. W wyniku przegranej przez Niemcy II wojny światowej, ludność niemiecka musiała opuścić te tereny, które stały się częścią Polski; oczywiście rzeka Dzierzgoń nadal stanowi granicę, tym razem pomiędzy województwami, na które dzieli się Polska.
Na miejsce ludności niemieckiej napłynęli nasi dziadkowie i rodzice – a skąd? i dlaczego? To już sami musicie sie Ich o to zapytać.

do góry strony

Strona napisana przez Wincentego Szulgę.
Copyright © 2009 – 2017 Szkoła Podstawowa im. Świętego Wojciecha w Bągarcie.